पालघर पट्ट्यातील केळ्यांचे काही प्रकार #सुकेळी

पालघर पट्ट्यातील केळ्यांचे काही प्रकार

#सुकेळी #sukeli #gobananas 🌿🍌 #repost

केळी तशी पाहिली तर आम्हा वाडवळांच्या आणि बहुतेकांच्या पुजेतील, देवधर्मातील, स्वयंपाकघरातील तसेच खाद्यसंस्कृतीचा महत्वाचा घटक. सफेद वेलची, आंबट वेलची, भुराकेळी/ भुरकेळी, भाजीची केळी, मद्रासी केळी, लाल केळी, राजेळी केळी अशा अनेक जातींची केळींची लागवड पालघर पट्ट्यातील वाड्यांमधे केलेली असते आणि वातावरण व जमीन अनुकूल असल्याने दर्जेदार लोंगरांनी झाड लगडून उत्पादनही भरघोस मिळते.

इथल्या फळवाल्यांकडे अर्थात आपली नेहमीची केळीच जास्त दिसतात पण स्थानिक फळविक्रेते, भाजीवाल्या बायका, वाडीवाल्यांकडे ह्या केळी दिसतील. इथे बंगालचे कारागीर देखील खुप प्रमाणात आहेत. केळ्यांचे ट्रक च्या ट्रक भरून केळी उतरवली जातात आणि भल्या मोठाल्या कढयांमधून रात्रंदिवस वेफर्स बनवण्याचे काम सुरू असते.

फोटोंमध्ये आमच्या वाडीतील भुरकेळी/ आंबट वेलची (अगदी मांसल, मऊ, आंबड- गोड गर असतो), बनकेळी (कच्च्या केळी भाजी चविष्ट होते आणि काप सुध्दा) आणि वसईची राजेळी (मोठी केळी, सुकेळी साठी), सफेद वेलची केळी (अत्यंत पौष्टिक आणि चविष्ट) यांचे फोटो दिले आहेत. लाल केळी माझ्या मामाकडे वाडीत आहे पण नेमकीच फोटो मिळाला नसल्याने इंटरनेट वरचा माहितीसाठी दिला आहे.

सोमवंशी क्षत्रिय म्हणजेच वाडवळांमधे काही ठिकाणी एक प्रथा आहे, लग्नानंतर मुलगी जेव्हा सासरहून एक दिवस माहेरी येऊन‌ पुजेनंतर पुन्हा सासरी जाते तेव्हा तिच्यासोबत 'पाचपरतवणी' म्हणून टोपली भरून‌ पिकलेली तयार दर्जेदार केळी देखील पाठवली जातात. माझ्या लग्नानंतर, मोठ्या सुरेख विणलेल्या टोपलीत हिरवीगार केळीची पाने लावून, खास मामाकडून‌ मागवलेल्या लाल केळ्यांचे फणे, ताजी लोंगरावरची अस्सल वेलची केळी आणि उत्तम भली मोठी राजेळी केळीचे घड आणि वरून परत केळीची पाने असे सर्व सुंदर रचून पाठवले होते. इकडेही हे पाहून सर्वांनाच मजा आली आणि चविष्ट केळी आवडीने खाल्ली गेली. राजेळी केळ्याची आगळीवेगळी चव सर्वांनाच भावली होती. राजेळी केळी आधीपासून माहिती असूनही त्या बाबतची उत्सुकता सुकेळी मुळे जास्तच असायची.❤️

इथली पाच प्रकारची केळी:

१. आंबट वेलची: हा अगदी मांसल, मऊ, आंबड- गोड गराचा केळ्याचा प्रकार. मुबलक प्रमाणात होतो इथे. खायला पोटभरीचा आणि चविष्ट. शिकरणात चांगली लागतात. वेफर्स बनवतात.

२. बनकेळी/ भुराकेळी/ भाजीची केळी: कच्च्या केळीची उपवासाची भाजी चविष्ट होते, मुग- केळी भाजी‌ आणि काप सुध्दा छान होतात. बोंबलाचा पोपट हा मांसाहारी पदार्थ बनवताना आम्ही ह्या बनकेळी ची केळी वापरतो. वेफर्स देखील चांगले बनतात आणि केळीचे पीठ देखील...

३. सफेद वेलची किंवा वेलची केळी:

आगाशी आणि वसईतील सफेद वेलची केळी मुंबई, दादर मार्केटमध्ये विशेष प्रसिद्ध आहेत.अत्यंत पौष्टिक आणि चविष्ट अशी ही छोट्या चणीची, पिवळ्या रंगाची मऊ केळी. प्रसादाचा शिरा, शिकरण उत्तम बनतेच. पण लहान मुले, आजारी माणसांना केळे उत्तम समजले जाते. घडही देखणा दिसतो.

४. लाल केळी: तशी क्वचितच दिसतात ही बाजारात आजकल पण इथे छान होतात. लाल सालीची आणि मधला गर पिवळसर- पांढ-या छटेचा असतो. चव देखील वेगळी आणि छान‌ असते. मांसल- घट्ट गर असतो.

५. वसईची राजेळी केळी: राजेळी केळी म्हणजे मोठी, लांब केळी, सुकेळी साठी वापरली जाणारी म्हणून प्रसिद्ध. गर मांसल आणि आगळी खास चव. राजेळीचा प्रसादाचा शि-याचा गोडवा‌ अविस्मरणीय चवीचा. भरली केळी ही उत्तम लागतात. राजेळी ते सुकेळी प्रक्रियेची ची पुर्ण माहिती खाली आहेच.

तर सुकामेव्यांचे फोटो काढत असताना अचानक माझ्याकडे ह्यावेळी उपलब्ध असलेल्या 'सुकेळी' ह्या आमच्या पट्ट्यात तयार होणा-या विशिष्ट अशा केळीच्या सुकामेव्याकडे लक्ष गेले. काजू, बदाम, मनुका, अक्रोडबरोबर एका भागात सुकेळीचे तुकडे ठेऊन सहजच फोटो काढले. इतर सुकामेव्याप्रमाणेच सुकेळी ही सूकामेव्यात गणली जाऊन लवकरच प्रसिद्ध व्हावी असे मनोमन वाटले.🌿❤️

विरार स्टेशनला पश्चिमेला असलेल्या फळविक्रेतांकडे, खास करून केळी विकणा-या विक्रेतांकडे राजेळी जातीच्या केळ्यांपासून बनलेली ही सुकेळी हमखास मिळतात. केळ्याच्या झाडांच्या सुकलेल्या जाडसर सालींच्या वेष्टनामधे ही ३-४ अख्खी सुकलेली केळी गोलाकार बांधलेली असतात. हे आवरण देखील आकर्षक दिसते. आगाशी, वसई भागांत मुख्यत: वाडवळ आणि अर्थातच अनेक समाजातील लोक पारंपारिक पध्दतीने सुकेळी बनवतात. आत्ताच काही दिवसांपूर्वी आगाशीतील श्री. अभय म्हात्रे ह्यांचा सुकेळ्याबाबत व्यवस्थित माहिती आवडीने देतानाचा एक व्हिडिओ पाहण्यात आला होता. ते पारंपारिक शास्त्रशुध्द पध्दत वापरून राजेळी केळ्यापासून सुकेळी बनवतात. राजेळी केळी आकाराने मोठाली असतात. माझ्याकडचा जुना फोटो आणि मम्मीने, नुकताच नवा आणलेला‌ वसईच्या बाजारातील राजेळी केळ्याचा घड आहे त्याचाही फोटो देत आहे. खोबरे भरली राजेळी केळी हा अनेकांचा आवडता पदार्थ... तसेच गणपतीत बहुतेकांकडे राजेळीचे घड मांडलेले असत आणि विसर्जनानंतर प्रसाद म्हणून राजेळी केळ्याच्या सालासकट गोलाकार तुकडे करून खायला देतात.

आगाशीच्या कल्पेश म्हात्रे दादाने सुकेळी प्रक्रियेतील काही फोटो देखील पाठवले आहेत. ते पोस्ट मधे दिले आहेत. कल्पेश म्हात्रे सुध्दा ह्या सुकेळी प्रक्रियेत सक्रिय आहेत.

केळी हे पिकल्यानंतर अगदी पटकन नाशिवंत होणारे फळ... त्यामुळे ते वाया न घालवता व त्याला सुकामेव्याप्रमाणे सुकवून त्याचे गुणधर्म अबाधित ठेवणे हे जमण्यासारखे आहे लक्षात आल्याने ते सुकवून विक्री करणे गरजेचे वाटले आणि सुकेळीचा उगम झाला. श्री. अभय म्हात्रे यांनी दिलेल्या माहितीनुसार ही राजेळी केळी पुर्ण पिकल्यानंतर त्याची साल काढून टाकतात आणि तळहातावर केळी गोलगोल हलका दाब देऊन फिरवली जातात. नंतर या केळ्यांना योग्य उन्हात पाच ते सहा दिवस कारवीच्या मांडवावर सुकवण्याच्या प्रक्रियेकरता ठेवले जाते. केळ्यातून स्त्रवणारा मधासारखा स्त्राव आणि पाणी ह्यातील पाण्याचे उन्हात बाष्पीभवन होते.‌ अणि उरलेल्या मधातच केळ्याला सुकवले जाऊन त्याचे मुलभुत गुणधर्म त्यातच राहतात. योग्य पध्दतीने सुकवलेले केळे हे सुका मेव्यासारखे खाता येते. पिशवीत व्यवस्थित बांधून ते महिना-दिड महिना बाहेर तर फ्रिजमधे ७-८ महिने राहू शकते. श्री. अभय म्हात्रे ह्यांचे व्हिडिओ comment मधे पण पोस्ट केला आहे.  

Here is YouTube link for reference:

https://m.youtube.com/watch?feature=youtu.be&v=eMNcS-ol86w

#सुकेळी #banana #dried_banana #sukeli #vasai #virar #agashi #bananadryfruits #dryfruits

पोपटी 💚

#पोपटी (सदृश्य)

ह्या महिन्यात हंगामी भाज्या भरपूर प्रमाणात मिळत असल्याने, गुजरात स्पेशल उंधियु झाला, आमच्या पालघर पट्ट्यातील उकडहंडी झाली आणि आता रायगड- अलिबाग ची पोपटी बनवायची खुमखुमी आली. त्यातच अलिबागच्या खास मित्रमंडळीतल्या प्रशांत- प्रिया चा पोपटीचा व्हिडिओ पाहिला आणि तडक पोपटीची रेसिपी प्रियाकडून घेतली. पुडल्याची आयडिया पण प्रियाचीच. चिकन, अंडी, जांभळा कंद, बटाटे, वालाच्या शेंगा, अभी ला आवडतात म्हणून तुरीच्या भरलेल्या शेंगा आणि जाड मीठ- मसाले अशा साध्या जिन्नसामधे मस्त पोपटी तयार केली. चुल किंवा पालापाचोळ्याचा जाळ, तेल-पाणी, केळीची पाने, भांबुर्डी पाला हे आवश्यक.

काल एडवणला पोपटी बनवली. भांबुर्डीचा पाला पोपटी मधे महत्वाचा आहे. त्याने एक विशिष्ट उत्तम चव येते पोपटी तील जिन्नसांना. पण भांबुर्डीचा पाला काही वेळेवर मिळाला नाही मग आमच्याकडे उकडहंडी ला वापरतात तो रान- भेंडीचा पाला मडक्यात भरायला वापरला. पण चांगली झाली एकंदरीत. पुन्हा बनवताना जास्त साग्रसंगीत करणार बरं का! 😸 

साधारण खालीलप्रमाणे बनवतात पोपटी... आवडीनुसार वेगवेगळ्या भाज्या- मसाले वापरता येतात... 

चिकन स्वच्छ धुवून त्याला आले-लसूण-मिरची पेस्ट, जाड मीठ (चेचून बारीक केलेले) आणि काळे मिरे पावडर लावून एक तास मुरवत ठेवले. नंतर जरा मसाला लावला.

केळीची पाने शेगडीवर जरा शेकवली म्हणजे मऊ होतात, त्यात चिकनचे २-३ तुकडे ठेऊन‌ ६-७ पुडके धाग्याने बांधून तयार केले. 

लहान आकाराचे बटाटे मधे चिरा पाडून, मीठ भरून घेतले. दोन्ही प्रकारच्या शेंगा हळद मीठाच्या पाण्यात जरा थोडा वेळ भिजवून घेतल्या. जांभळ्या कंदाचे तुकडे,‌ धुतलेली अंडी तयार ठेवली. (नुसते मीठ, हळद, मसाला, मिरची पावडर हे वापरूनही उत्तम पोपटी तयार होते. पण मला आवडतात म्हणून काही जास्तीचे मसाले मी वापरले.)   

जाड मडके (सिझन केलेले) घेऊन त्यात तेल टाकून सगळीकडे पसरवून घेतले. मग थोड्या शेंगा, मग बटाटे, मग दोन-तीन चिकनचे पुडले, मग थोडे मीठ- हळद- मसाला, काही भेंडीची पाने असे करत कंद, अंडी, परत शेंगा, मीठ-मसाला, चिकनचे पुडले असे थर रचले. थोडा पाण्याचा हबका मारला. 

भेंडी आणि केळीच्या पानाने मडक्याचे तोंड बंद केले. शेगडीवर मडके भाजण्यासाठी ठेवले. फिरवत फिरवत सगळ्या बाजूने मडके छान भाजून घेतले. (शेतात ज्वाळ  करून मडकी‌ भाजायला टाकताना मात्र, मडक्याचे तोंड आम्ही खाली ठेवतो.) साधारण एक- दीड तासात भांबुर्डीचा पाला असल्यास एक सुंदर दरवळ उठतो. म्हणजे पोपटी झाली. मग मडकी आगीतून अलगद बाजूला काढायची. थोड्या वेळाने केळीच्या पानाने बांधलेले तोंड आणि पाला काढायचा आणि हळूहळू पोपटी केळीच्या पानावर काढायची. मस्त एकत्र बसून, गप्पा टप्पा रंगवत, एकेक शेंगा सोलून खात पोपटीचा बेत रंगतो. छान थंडीमध्ये गरमागरम पोपटी भन्नाट लागते.

We certainly loved this 😍

#पोपटी #अलिबाग #थंडी #popati #popti #winterspecial #edwan #traditionalfood #traditional #food #recipes #trending #marathi #maharashtrian #एडवण #harvest

श्रीखंड आणि गुढीपाडवा! 🌿🌤️😍

श्रीखंड आणि गुढीपाडवा! 🌿🌤️😍 

लहानपणाच्या गुढीपाडव्याच्या सुरेख आठवणी आहेत. एडवणला मम्मी भल्या पहाटेच उठत असे. आंघोळीच्या गरमागरम पाण्यात कडुनिंबाची पाने टाकत असत...‌ शरिरावर येणारे त्वचारोग, खाज, घामोळ्या नष्ट व्हावेत म्हणून कडूनिंबाची पाने औषधी ठरत. आम्ही उठेपर्यत ती छान पैठणी किंवा कांजीवरम नेसून, मोजकेच दागिने, ठसठशीत नथ घालून, ओलसर केसांत मोग-याचा किंवा ह्यावेळी आमच्या भागात मिळणा-या सुरंगीचा गजरा माळून देवबाप्पा ची आणि घराशेजारी असलेल्या देवळातील साईबाबांची साग्रसंगित पुजा-अर्चा करून, हातात निरनिराळ्या फुलांनी भरलेली थाळी घेऊन गुढी उभारायची तयारी करत असे. तीने हलकेच लावलेल्या अत्तराचा फाया मन अगदी प्रसन्न करत असे. बांगड्यांची लयबध्द किणकिण ऐकायला मजा येत असे‌.  छान रांगोळी काढून, स्वस्तिक काढून त्यावर पाट मांडत असे. एका काठीला गंध, हळदीकुंकू अक्षता वाहून, त्यावर छानसा मलमल किंवा ब्रोकेडचे कापड छानशा नि-या पाडून सराईतपणे वरच्या टोकाला बांधत असे. मग आंब्याच्या पानाचे टहाळे आणि झेंडूच्या फुलांची माळ, कडुनिंबाची पाने बांधत असे. मग त्यावर हळदीकुंकवाची पाच पाच बोटे ओढलेला तांब्याचा कलश मधल्या बाजूने अलगद मजबूतपणे बसवत असे. झाली ऐटबाज गुढी तयार! बाबा ती तयार गुढी उभारून बांधून ठेवत. गुढीची पुजा करून आरती ओवाळून तीच आरती सर्व व्यवसायांच्या जागी फिरवून आणली जाई. 🙂 नारळ-कडुनिंबाची पाने, गुळ आणि धण्याचा मिक्स  प्रसाद आणि पेढा किंवा जिलेबी मी आणि लहान बहिण, सर्व घरात आणि कामगारांना वाटून येत असू. येणा-या-जाणा-या तसेच आप्तेष्टांना हिंदू नववर्षाचे अभिष्टचिंतनही केले जाते. ❤️ संध्याकाळी परत हळदीकुंकू वाहून‌ गुढी उतरवली जाई. 

फार सुरेख दिवस ते... मस्त आंब्याला बहर येऊन‌ कै-या मोठ्या झालेल्या असतात.  गावात घर असल्याने कोकिळेची तान‌ अगदी वारंवार ऐकू येई. तिच्याच तालात आवाज काढून तिला चिडवायचे प्रकार आम्ही सगळेच करत बसू... 🐦

मदतनीस मावशीच्या सोबतीने मम्मी नैवेद्याची तयारी करत असे. नैवेद्य अगदी टिपिकल... टम्म फुगलेल्या पु-या, उकडलेल्या बटाट्याची भाजी, एखादी रस्सा भाजी (बहुधा मटार-फ्लाॅवरच), दारच्या कैरी आणि नारळाची चटणी, नुकतेच घातलेले लोणचे, वरण-भात, कोशिंबीर आणि श्रीखंड! श्रीखंड आम्ही बाहेरूनच आणत असू. फ्रिजमधे ठेऊन मग नैवेद्यासाठी काढत असू. लग्नानंतर विरार ला आईदेखील हाच नैवेद्य प्रकार बनवत असे. बहुतांश घरी हाच बेत असतो म्हणा... पण हे जे श्रीखंड गुढीपाडव्यानिमित्त आवर्जून आणतात ते मात्र गेल्या वर्षी लाॅकडाऊन असताना घरातच बनवू असे मनात आले... 😍

तर गेल्यावर्षी मी श्रीखंड बनवायचे ठरवले... ते बनवणे खुप सोपे हे माहित होते. तुम्हीही ह्यावर्षी सहज बनवू शकाल. श्रीखंड  बनवायच्या आधी अनेक व्हिडीओ पाहिले. खाद्यभ्रमंतीच्या आवडीमुळे ओळखीचे झालेले, पुण्याचे श्री. अरविंद आठल्ये काका आणि काकींचा अगदी बरकाव्यासोबत सांगितलेला श्रीखंड बनवण्याचा व्हिडीओ बघून करायचे ठरले. हे हौशी दांपत्य अगदी सोप्या-सुरेख शब्दांत मराठमोळे पदार्थांचे व्हिडिओ बनवून सादर करतात, ज्यामुळे आमच्या सारख्या मंडळींना नवेनवे पदार्थ बनवायला‌ हुरूप येतो. 🙂

तुमच्या माहितीसाठी व्हिडीओ लिंक देत आहे. अगदी परफेक्ट बनवण्यासाठी तो व्हिडिओ फाॅलो करा. 🙂

अरविंद आठल्ये काकांनी आणि काकींनी उत्तमरित्या बनवलेला श्रीखंडाचा व्हिडीओ:

https://m.facebook.com/groups/220729798431405?view=permalink&id=872828446554867

मी थोडीशी वेगळी पध्दत केली, श्रीखंड बनवायला तुम्हाला खालील जिन्नस लागतील:

१. एक किलो दही (पाणी निथळून त्याचा ५०० ग्रॅम चक्का झाला.)

२. साधारण चक्कयाइतकीच साखर

३. वेलचीपूड

४. केसर काड्या कोमट दुधात भिजवून

५. काजू-बदाम-पिस्ता काप

६. गावरान गुलाबाच्या पाकळ्या

७. जायफळ पावडर

एका स्वच्छ कापडात एक किलो दही चार तासांसाठी टांगून ठेवले. खाली पाणी जमा करण्यासाठी भांडे ठेवले. चार तासांनी तयार झालेला घट्ट चक्का एका भांड्यात काढला.

चक्क्याएवढीच साखर त्यात घातली. आणि छान एकजीव करण्यासाठी १०-१५ मिनिटे ढवळले. दहा-पंधरा मिनिटे तसेच ठेवले. मग ते चांगले एकजीव झाले. मिश्रणामधे वेलची पावडर, अगदी थोडी जायफळ पावडर आणि केसर भिजवलेले दुध घालून मिसळून घ्या.

मला दोन ते तीन प्रकारचे श्रीखंड बनवायचे असल्याने मी तीन भाग केले. (ह्यानंतर मी एक मोठी चुक केली जी तुम्ही करू नका. मी ह्यातला एक भाग अरविंद काकांनी सांगितल्याप्रमाणे पुरणयंत्रातून किंवा चाळणीतून गाळयचा सोडून, साखर अजून छान एकजीव व्हावी म्हणून मिक्सरला लावला आणि तो पातळसर झाला. ) पण हा चांगला धडा होता. पुढच्या वेळी नको तिथे 'शाॅर्टकट' मारणार नाही. 😓

हे अगदी जसे हवे तसे दाटसर होण्यासाठी फ्रिजमधे ठेवले त्यामुळे थोड्याच वेळात हवे तसे तयार झाले. :)

तर तीन प्रकारच्या श्रीखंडासाठी तीन भाग केले. 

१. वेलची-केशर श्रीखंड: एका भागात जास्त वेलची पावडर आणि केशर भाजवलेले दुध टाकून ढवळले.

२. काजू-बदाम सुकामेव्याचे काप टाकलेले श्रीखंड:

काजू बदामाच्या उभ्या आडव्या बारीक कापा. श्रीखंडाच्या एका भागात मिसळा. गुलकंदासाठी आणलेल्या गावरान गुलाबाच्या पाकळ्या नेमकीच होत्या, त्यादेखील तुकडे करून मिसळल्या. छान चवीचे Mix Dryfruit श्रीखंड तयार झाले.

३. आम्रखंड: चितळेंचा दर्जेदार आंब्याचा रस होता. तो तिस-या भागात मिसळला आणि छान मिसळला. आणि केसर टाकले. छान आम्रखंड तयार झाला. ह्याचा घट्टपणा थोडा कमी झाला‌ म्हणून फ्रिजरमधे एखाद तास ठेवला आणि मस्त झाला. 🥭🥭🥫

पहिल्यांदाच प्रयोग केला होता आणि चवीला उत्तम झाला पण काही चुकांमुळे थोडासा घट्टपणा कमी आला. पुढच्यावेळी अजून चांगले श्रीखंड स्ट्राॅबेरी, आंबा काप घालून छान श्रीखंड झाले. 🤩

तुम्ही देखील बनवून पहा पुढच्या आठवड्यात गुढीपाडव्यानिमित्त श्रीखंड! पुरी बरोबर श्रीखंडाचा घास घेताना स्वत:ला नक्कीच दाद द्याल. :)

#गुढीपाडवा #gudhipadava #gudhi #maharashtrian #shrikhand #garland #marathifood #food #curd #hung_curd #sweets #amrakhand #laxmimasale #themasalabazar

- Food Memories Marinated with Love ♥️🌿🙏 by, स्नेहा चौधरी- इंदूलकर